الامام علی صوت العدالة الانسانیه

الامام علی صوت العدالة الانسانیه

عبدالحسین بینش

الامام علی صوت العدالة الانسانیه، نوشته جرج سمعان جرداق، نگاهی است جامع به ابعاد گوناگون شخصیت علی بن ابی‌طالب و جایگاه و نقش آن حضرت در تاریخ اندیشه بشری و حیات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و اخلاقی انسان، به ویژه قوم عرب، با نگارشی ادیبانه و زیبا.

جرداق کیاعرب مسیحی لبنانی است که در زمینه‌های شعر و داستان آثار متعدد دارد ، مانندالمشردون ، قصور و اکواخ ، صلاح الدین و قلب الاسد ، وجوه من کرتون ، غرام الالهه ، اساطیر العربی ، بومیمیه و...

وی امام علی (ع) را شخصیتی جهانی می‌داند که افکار بلندش در تحول اندیشه انسانی و به ویژه تکامل تاریخ عربی و اسلامی نقشی بسیار مهم و سازنده داشته است. از اینرو برای هرچه بهتر شناساندن سیمای آن حضرت و نقش ایشان در تاریخ اندیشه بشری و تبیین تعالیم اسلامی، به نگارش این کتاب پرداخته است، او ابراز تأسف می‌کند که بیشتر نوشته‌های موجود، تنها بر محور جنبه‌های مادی زندگانی علی (ع) مثل قدرت بازو، ضربت شمشیر و نیروی نیزه اش دور می‌زند و جنبه‌های معنوی و انسانی و تاریخی زندگانی وی از دیده‌ها دور مانده است.

جرداق کتاب خویش را در پنج جلد و با عناوین زیر به رشته تحریر در آورده است:

علی و حقوق بشر.

علی و انقلاب فرانسه.

علی و سقراط.

علی و دوران زندگانی اش.

علی و قومیت عربی.

چنانکه از عناوین کتاب پیداست، جرداق شخصیت امام علی (ع) را در قلمروی بس گسترده به بحث گذارده است، و همین امر کتاب وی را از نوشته‌های دیگر مسیحیان مشرق و مستشرقان ممتاز گردانیده اعجاب و تحسین بسیاری از دانشمندان شیعی را برانگیخته است.

آیت الله شرف الدین خطاب به جرداق می‌نویسد: ای جرداق، اگر بخواهی از نبوغ تو و ارزش نوشته جاویدانت سخن بگویم باید که آن قلم و بیان خویش را به من وام دهی.

آیت الله سید محسن حکیم می‌گوید: من این زحمت و کوشش و این اثر نفیس شما را به دیده عظمت می‌نگرم و به همگان توصیه می‌کنم که‌این کتاب را در پرتو عقل و فطرت بررسی کنند تا حقیقت را از صدای عدالت انسانی بشنوند و با این روح عالی تربیت شوند.

شیخ محمد جواد مغنیه می‌نویسد: جرج جرداق با سحر بیان و نیروی دانش و عظمت هنر خویش انسان را مدهوش می‌کند و بر عقل و احساساتش آن چنان تسلط می‌یابد که انسان فقط به نویسنده و کتاب او می‌اندیشد.

هرچند که او خود مدعی ادای کامل حق مطلب نیست و در نامه‌ای خطاب به مترجم فارسی کتاب، سید هادی خسرو شاهی، می‌نویسد: من اعتراف می‌کنم که در بررسی شخصیت علی بن ابی‌طالب، همچنان ناتوانم. زیرا یک نویسنده هر اندازه کار کند و هر قدر کوشش بنماید و به هر میزان نیرومند باشد، اگر بخواهد شخصیت یک انسان عادی را بررسی نموده و به حقیقت او برسد یا عمق واقعی او را دریابد. نمی تواند حق مطلب را ادا کند، تا چه رسد به‌این که آن شخصیت علی بن ابی‌طالب و کسی مانند او باشد.

با آنکه مجلدات پنجگانه کتاب مجموعه‌ای واحد و هماهنگ را تشکیل می‌دهد، هر کدام نیز به نوبه خود در موضوعی مستقل نگاشته شده است؛ که خلاصه محتوای آن ها به شرح زیر می‌باشد:

1ـ علی و حقوق بشر

جرداق علی (ع) و افکار ایشان راسهم اعراب در پیشبرد انسانیت و تاریخ بشری می‌داند و آن حضرت را نه تنها به اعراب، بلکه به همه انسانیت متعلق می‌داند. او در آغاز گفتارش از پیامبر اسلام و تعالیم آن حضرت سخن به میان می‌آورد؛ و ضمن یادآوری جنبه‌های انسانی تعالیم اسلام، ارزشمندی مفاهیمی همچون مبارزه با زنده به گور کردن دختران و جنگ و کشتار، تساوی عرب و عجم؛ آزادی زن؛ سودمند بودن به حال بندگان؛ رعایت موازین اخلاقی در برخورد با دشمنان و احترام به طبیعت را یادآور می‌شود.

از دیدگاه جرداق علی (ع) پرورده دست پیامبر (ص) و وراث ویژگی های روحی و اخلاقی آن حضرت است، او رفتار پیامبر (ص) مبنی بر به خانه بردن علی (ع) را بازتاب محبت های ابوطالب نسبت به آن حضرت می‌داند. داستان غدیر را تعیین علی (ع) به جانشینی رسول خدا (ص) و رهبری جامعه تفسیر می‌کند و شواهد بسیاری را در تأیید مدعای خویش ارائه می‌دهد.

زهد، جوانمردی، گذشت، صدق و اخلاص، شجاعت، دوری از ظلم و ستم، عدالت، صراحت، سادگی، پاکدلی، بخشش، اعتماد به نفس را از ویژگی های برتر اخلاقی علی (ع) می‌داند و معتقد است که غنای علمی نهج البلاغه ، آن حضرت را در صف نخست دانشمندان جهان قرار داده است.

مبارزه با استبداد، ثروت اندوزی، جامعه طبقاتی، فقر و گرسنگی و استیفای حقوق ستمدیدگان سرلوحه کار همه پیامبران و مصلحان اجتماعی بوده است که علی (ع) در زمره سرآمدترین آنها است؛ و جرداق حکومت علی (ع) را انقلابی ملی برای حاکمیت توده‌ها معرفی می‌کند.

نویسنده بیان می‌دارد که علی (ع) حکومت خویش را بر عدالت بنیاد نهاد و حقگویی و حق شنوی ـ چیزی که به فرموده خود آن حضرت بر حکمرانان دشوار است ـ را شعار خویش قرار داد. استعمار، احتکار، خوردن حق تهی دستان و بینوایان و انباشت ثروت از راه‌های نامشروع در حکومت علی (ع) ممنوع بود. اهمیت این اصول به ویژه آنجا خودنمایی می‌کند که بیش از ایشان بیت المال در اختیار و انحصار گروهی خاص قرار داشت و گروهی از نزدیکان خلیفه (سوم) به ثروت هایی کلان دست یافته بودند. تیول داری و پدید آمدن زمین داران بزرگ، حضرت را به اتخاذ سیاست هایی سخت و عادلانه واداشت و بازگردانیدن ثروت های غصب شده را وجهه همت بلند خویش قرار داد و از همان آغاز راه اعتراض بر این سیاست را بست. رعایت حق و عدالت و حقوق بیت المال از شرایط گزینش کارگزاران ایشان بود و آنهایی که روشی جز این داشتند بلافاصله معزول و مؤاخذه می‌شدند. با رشوه خواری، حتی در اندازه خوردن یک وعده غذا، به شدت مبارزه می‌شد و خورندگان رشوه بی درنگ باز خواست می‌شدند. گرفتن خراج و مالیات هر چند برای اداره کشور ضرورت داشت ولی از دیدگاه آن حضرت به زور یا اجحاف نمی باید ستانده شود؛ و باید به شیوه‌ای اخذ شود که موجب اصلاح وضعیت مردم گردد.

2 ـ علی (ع) و انقلاب فرانسه

جرج جرداق انقلاب فرانسه را رویدادی می‌داند که به انسانیت خدمت کرده، موجب اعلان حقوق بشر گشته است؛ و برای درک مقام و موقعیت علی بن ابی‌طالب آن انقلاب را مورد بررسی قرار می‌دهد. وی درباره دلایل این کار چنین می‌نویسد:

1ـ تشابه کامل میان حکومت فرانسوی مرکب از پادشاهان، اشراف، نجباء، فئودال ها و استعمارگران پیش از انقلاب و میان پلوتوکراسی (حکومت صاحبان ثروت) عربی دوران جاهلیت که متأسفانه شکل و ویژگی های قدیمی آن در دوران عثمان و پیش از حکومت علی (ع) زنده گشت.

2 ـ انقلاب فرانسه محصول همه انقلاب های انسانی پیشین و سرچشمه انقلابهای بعدی بوده و نخستین انقلابی است که پس از آن منشور حقوق بشر اعلان گردید؛ و چنان اهمیتی داشت که باعث شد متفکران جهان به اتفاق آرا آن را انقلاب بزرگ بنامند. پس اگر ما، بین مبادی این انقلاب و مبادی و اصول انقلاب علوی مقایسه‌ای به عمل آوریم، مقام و موقعیت علی بن ابی‌طالب در میان پدیدآورندگان مبادی انسانیت در تاریخ، به خوبی روشن و آشکار خواهد شد.

3 ـ میان آن مروت و مردانگی و بیداری وجدان و انسان دوستی که پدران انقلاب کبیر و ادیبان و نویسندگان و رهبران بزرگ آن با آنها ممتاز بوده‌اند؛ و میان خصلت هایی که علی بن ابی‌طالب در این زمینه دارد و بدانها ممتاز است، وحدتی شگفت آور وجود دارد.

4 ـ احساس مشترک بزرگان انقلاب کبیر و علی بن ابی‌طالب نسبت به مسؤولیت خطیرشان در قبال وظیفه برطرف ساختن نیازمندی توده مردم و برچیدن بساط ظلم و فساد، در هر کجا که باشد و به هر گونه‌ای که جلوه گر شود.

5 ـ همانندی کامل مضمون اصول انقلاب فرانسه و قانون اساسی علی بن ابی‌طالب از نقطه نظر وسعت و شمول ...

6 ـ همانندی موجود میان مبادی انقلاب کبیر و مبادی علی (ع)، از نقطه نظر مواد صریح و روشن هر دو.

3ـ علی وسقراط

جرداق در بخش نخست این جلد از کتاب خویش، پس از نقل مهم ترین مواد اعلامیه حقوق بشر، به بیان دیدگاه‌های امام علی (ع) در این زمینه می‌پردازد و مدعی است که میان دیدگاه‌های علی (ع) و اعلامیه حقوق بشر تفاوتی جوهری دیده نمی شود، مگر آن جنبه‌هایی که به زمان و تحولات آن مربوط می‌شود. علاوه بر آن رحمت و شفقت انسانی ای که در کلام علی (ع) وجود دارد، در اعلامیه حقوق بشر دیده نمی شود.

بخش دیگر کتاب مقایسه‌ای میان افکار سقراط، حکیم آتن و علی (ع)، تعبیر او حکیم کوفه و نشان دادن تشابهات بسیار نزدیک میان آن دو است.

او می‌نویسد که علی و سقراط هر دو به خیر بودن مطلق هستی و انسان اعتقاد داشتند و خود نمونه کامل و عالی انسانی بودند؛ و داستان مبارزه آن دو با دشمنانشان، داستان مبارزه میان نور و ظلمت، یا بهتر بگوییم حق و باطل بود. آنگاه به بیان وجوه تشابه زندگی و مبارزات آن دو می‌پردازد و به مواردی همچون تشابه میان جوامع آن دو، ارتباط نزدیک هر دو با انسانی بزرگ، جنگ آنان با سرکشان، رویارویی هر دو با ثروتمندان و اعتقاد هر دو به رسالت اجتماعی متفکران اشاره می‌کند.

4 ـ علی و عصر زندگی اش

نویسنده در این جلد حوادث روزگار علی (ع) را به رشته تحریر در آورده است. او پیش از بحث درباره اصل موضوع به معرفی ویژگی های خاندان اموی که مخالفان عمده علی (ع) را تشکیل می‌دادند می‌پردازد.

از مهم ترین مباحث این جلد ارجی است که جرداق بر جنبه‌های اجتماعی تعالیم اسلام و موضوع انقلابی این دین در برابر نیروهای استبدادی و مستضعفان و تهیدستان می‌نهد. به باور وی، اسلام، عرب را از خواب گران چندین ساله شان بیدار کرد؛ و این بیداری در پرتو انقلاب اجتماعی اسلام، اوضاع طبقاتی جامعه را دگرگون ساخت.

به باور مؤلف، دوران کوتاه صدر اسلام یکی از پربارترین دوره‌های تاریخ بشری است. چرا که مردم شرافت نفس پیدا کردند و احساساتشان بیدار شد. دوعاملی که به نوبه خود موجب وحدت کامل انسان می‌گردد، به طوری که تعارض میان کردار، گفتار و اندیشه اش از میان می‌رود.

به اعتقاد مؤلف؛ بزرگترین خطر برای جوامع اسلامی این است که کسانی حوادث بزرگی را که باطبیعت جامعه و پایه‌های نظام های اقتصادی و اجتماعی ارتباطی وثیق دارند، معلول اراده افراد بداند. او شگفتی اش را از دیدگاه احمد امین که به چنین اشتباهی در افتاده است ابراز می‌دارد. امین معتقد بود که ابوذر غفاری مرد ساده‌ای بود که عبدالله بن سبا او را با عقاید مزدکی می‌فریفت. گویی که ضرورت ایجاد محدودیت برای ثروتمندان و برطرف کردن نیاز نیازمندان ریشه در افکار مزدک دارد.

در پایان این جلد، جرداق با قلمی ادیبانه و سرشار از شعور و احساس، ماجرای شهادت امام (ع) را به رشته تحریر درآورده است.

5 ـ علی و قومیت عربی

نویسنده در این جلد از کتاب خویش نقش علی بن ابی‌طالب (ع) را در تحول زندگی قومیت عربی به بحث کشیده است. به اعتقاد او بزرگترین چیزی که آن حضرت به قوم عرب پیشکش کرد همانا جهت بخشیدن به سیاست های حاکم بر آنان در راستای منافع مردم بود. نخستین اصل علوی که برای همیشه روزگار در خدمت قومیت عرب بوده و خواهد بود، نفی اصول و اندیشه‌های استبدادی است.

جرداق در این اثر ارزشمند خویش، به جای آنکه یک مورخ باشد، یک ادیب جلوه می‌کند و به جای پرداختن به تاریخ زندگانی علی (ع)، شخصیت و دیدگاه‌های سیاسی، اجتماعی، اخلاقی و اقتصادی آن حضرت را از لابه لای سخنان خود ایشان بازشناسنده است. از این رو برخی دیدگاه‌های تاریخی وی با باورهای تاریخی و اعتقادات شیعیان ناسازگار است.

برای مثال او پس از بیان ارزش نهادن علی (ع) به آرای عمومی و آزاد بودن مردم در انتخاب حاکم و تحمیلی نبودن حکومت در اسلام می‌گوید: و به خاطر اینها و غیر اینها بود که کسی را پس از خود به خلافت سفارش نکرد، برای اینکه‌این امر فقط باید منوط به نظر توده باشد؛ و آنگاه که مردم پیش وی آمده از او خواستند که فرزندش حسن، را جانشین خود سازد، آن را نپذیرفت و سخنی گفت که عالی ترین مرتبه صفات یک حاکم را نشان می‌دهد، چنانکه آخرین اعتراف صریح به آزادی های عمومی را در انتخاب راه کارشان ـ آن طور که خود می‌دانند و می‌خواهند ـ می‌رساند: «من نه به شما دستور می‌دهم و نه شما را منع می‌کنم، شما خود بهتر می‌دانید.»

روشن است که‌این سخن با اعتقاد شیعیان مبنی بر امام بودن امام حسن (ع) پس از پدرش سازگار نیست.

جرداق در فصلی زیر عنوان «از اینجا» پس از بیان نمونه‌هایی از گفتار علی (ع) درباره مبارزه با استبداد، ثروت اندوزی ، اجتماع طبقاتی و نیز مبارزه با فقر و گرسنگی و استیفای حقوق ستمدیدگان می‌نویسد: به‌این ترتیب علی (ع) به زودی در آن ساعتی که اداره امور مردم به دست او سپرده شود،از همین جا کار را آغاز خواهد کرد. فراهم کردن نان و آب و پوشاک برای همه مردم! با اسلوب و روشی که به راههای سوسیالیزم نزدیک تر است.»

روشن است که هرچند مبارزه با فقر سرلوحه کار علی (ع) بوده است ولی آن حضرت هیچ گاه اسلوب و روش سوسیالیزم را در پیش نگرفته‌اند.

ترجمه فارسی این اثر سال ها پیش با افزوده‌هایی در ترجمه در شش جلد منتشر شد. جلد اول تا چهارم توسط حجت الاسلام سید هادی خسرو شاهی، جلد پنجم توسط مرحوم مصطفی زمانی و جلد ششم توسط دکتر احمد بهشتی به فارسی برگردانده شد؛ و پس از آن همه مجلدات به قلم آقای خسروشاهی نشر یافت.

از دیگر آثار جرداق که به امام (ع) مربوط می‌شود، کتاب «روائع نهج البلاغه » است.

منبع :WWW.HIDAR1389.BLOGFA.COM

/ 0 نظر / 26 بازدید